Carga e descarga
Unha posta a punto antes de volver recuperar a actividade normal da Xanela (ou non)
Ola! Fáiseme sempre ben raro volver escribir aquí cando por fin saco de diante a lista de discos de cada ano. Aínda máis desta volta na que a extensión dos textos se me foi completamente das mans, ata o punto de que me fixo estar absorbido durante preto de mes e medio. Por sorte, é un asunto finiquitado: Candelabro preside unha lista de cincuenta discos chulísimos (ao meu ver) e No salgas más, de Fantasmage, xa está nas mans de Sergv grazas a que foi quen máis se aproximou na súa predición.
Houbo neste tempo mil e un temas que me pasaron pola cabeza e que deron pé a algunha idea interesante que desenvolver aquí, mais non me foi posible e fóronse acumulando en notas do móbil, en apuntes en Notion (intentei, sen éxito, adoptala como ferramenta para mellorar a produtividade), en gardados de Bluesky ou Instagram ou nalgún curruncho da miña memoria (do que me espero lembrar conforme avance este post).
O ano en que dixen adeus a Spotify
Tal e como fixen un reconto dos álbumes que máis me gustaron deste xa pasado 2025, pensei nalgún momento en facer balance aquí dun ano que, en resumidas contas, foi completamente tolo para min. Éme difícil enumerar e ponderar na súa xusta medida a suma de acontecementos que, en escasos doce meses, puxeron a miña vida patas arriba e do revés; así que tampouco vou enredar moito con este tema, que ademais creo que xa pasou a hora para facelo. Pero si hai un feito que, relacionado con esta newsletter é bastante importante e non quero deixar pasar: 2025 foi o ano en que dixen adeus a Spotify. Non sen meditalo mil veces antes. Non sen unha certa sensación de perda por deixar alí máis de quince anos de seleccionar a miña música e as miñas listas.
Dos males da plataforma (e do modelo do streaming en si) tense falado aquí en anteriores ocasións e tampouco me quero estender con iso. Sexa o tema de que o seu creador empregue os beneficios para investir en armamento, a promoción de artistas falsos xerados con IA para maximizar rendementos, os anuncios de forzas paramilitares difundidos con total impunidade, as mil e unha dificultades que se lle poñen aos artistas independentes… podería facer un post monotemático de dez mil palabras e non remataría de abordar todo isto con escasísimo detalle. É máis, en certa forma xa existe ese contido. Durante estes meses foi medrando (ata o punto de ser a principal vía de entrada da nova xente que chega á Xanela) a newsletter do amigo ramontes (ViernesEnKiribati): Viernes en Kiribati.
Coido que xa falei dela nalgunha ocasión anterior e non podo deixar de recomendala. É un espazo fantástico para xente que teña certo interese en indagar na intersección entre as industrias culturais e a tecnoloxía, dende unha perspectiva crítica con este mundo tardocapitalista que nos tocou vivir. A economía da atención, os hábitos de consumo, as comunidades online, as alternativas aos modelos dominantes… é un pozo de descubrimento e de coñecemento sobre temas arredor dos que non sempre reflexionamos o que deberíamos. Todas as publicacións merecen unha ollada, sexan os alegatos en favor da pirataría (que aquí suscribimos), unha amplia e documentada reflexión acerca de como as series están a matar o audiovisual ou, máis vencellado ao título desta sección, a guía sobre como deixar atrás Spotify e outras plataformas de streaming creando unha propia nube. Sobre este tema, doutro xeito, tamén escribiu, por exemplo, Frankie Pizá no seu proxecto Zona Franka e eu sempre quixen contar a miña experiencia, pero non atopara nin o tempo nin o xeito adecuado de facelo.
Dar máis datos como e por que facelo (rachar con Spotify e coas plataformas en si) véxoo innecesario habida conta das ligazóns que acabo de compartir (e de que o tema está no mainstream, Kiribati chegou ata El Confidencial), así que limitareime a falar do que único que podo tratar con certa distinción: os meus motivos e as miñas impresións ao respecto. Pospuxen esta decisión durante meses, senón anos, por un simple motivo: ninguna alternativa me parecía mellor. É certo, seino, que Tidal, Qobuz ou Apple Music (só por citar algunhas, hai unha morea) dan un mellor trato aos artistas, ofrecían (agora Spotify espabilou con isto) mellor calidade de son e, en xeral, supoñen, só por romper a norma, un paso cara a un modelo diferente e máis xusto. Porén, sigo a ver todo coma o mesmo can cun diferente colar. Non xulgo a quen opta por elas (nin a quen fica en Spoti, ollo), mais a nivel persoal non me chegaba para resolver a inquedanza primeira que motivaba todo este cambio.
A idea de montar o meu propio servidor si me seducía máis, pero era algo que estaba pospoñendo á espera de mudarme a un sitio no que poder facer toda a instalación ao meu gusto (algo que cando en agosto deixei Spotify parecía utópico e agora vai ser realidade, cousas deste 2025 tolo). O certo é que, despois de moito cavilalo, fixen a proba: configurei unhas carpetas no disco duro dun ordenador, instalei un par de aplicacións (Plex, Tailscale e Lidarr, para máis señas) e apañei un proxecto rudimentario, pero autosuficiente. Podo descargar (case sempre de maneira pirata, tamén algunha polo legal) a música en remoto e, en cuestión de segundos, téñoa dispoñible para reproducila cando, onde e no dispositivo que queira. Ata que todo bota a andar e a biblioteca colle forma é un chisco latoso (o maior éxito das plataformas é entender que somos vagos por natureza e lucrarse diso), mais unha vez todo foi sobre rodas comecei a aprezalo. Conseguira artellar o que sempre quixera. Unha rede propia coa miña música, en perfecta calidade, sen anuncios, sen máis limitación que o escaso tempo que me require poñer a descargar dende o móbil algún álbum. Sen que me bombardee un algoritmo coas cancións da payola en bucle, sen que me expoñan a grupos que non quero escoitar.
Preguntarédesvos onde está a ética (e a épica) de facer todo isto de balde. Sen lle dar nada aos artistas que se esforzan por seguir creando música e recibir algo de diñeiro a cambio dela. Ben. É certo: o meu streaming caseiro non lle reporta beneficios. Tampouco o anterior. Paguei relixiosamente Spotify durante penso que máis dunha década, mesmo en meses nos que me vin completamente apurado de pasta. Non sei a canto pode ascender a factura total, pero seguramente andará por riba dos mil euros neste período.
Segundo Last.fm, escoitei na miña vida máis de 1.100 veces (son bastantes máis, pero non están todas computadas) cancións de Grande Amore (que creo que non sorprendo a ninguén se digo que é o meu grupo favorito), a maioría delas en Spotify. Incluso coas medicións máis optimistas, todas esas horas nas que me fixo compañía non lle reportaron nin apenas cinco míseros euros por parte da empresa sueca. É máis: un grupo do seu tamaño non factura na plataforma nin sequera cincocentos euros brutos anuais (e seguramente sexan bastantes menos). Falamos dunha banda o suficientemente coñecida e consolidada para plantearse vivir da música, que xira por todo o país e dá medio cento de concertos ao ano; non dun grupo emerxente co seu disco de debut. Que clase de sostibilidade ofrece este modelo?
Ademais das moitísimas razóns éticas e ideolóxicas que sustentan o meu abandono de Spotify hai outro motivo de fondo que cómpre non esquecer: o streaming é unha estafa piramidal. Un sistema no que uns artistas non teñen nin migallas que levar á boca mentres unha minoría de escollidos acaparan todas as porcións da tarta. Un exemplo clarísimo do paradoxo da falsa liberdade de elección, na que todo está a nosa man e todos acabamos por consumir o mesmo. E non impera (como nunca nesta vida) a meritocracia, existen empresas especializadas en SEO para plataformas que optimizan o rendemento das cancións en listas, discográficas que van a golpe de talonario. Un mundo de competencia salvaxe, pero nunca xusta, senón totalmente desnivelada.
Asumir que este é o único marco existente para consumir (detesto esta palabra nesta acepción, mais aquí é precisa) a música que nos gusta é acatar e validar o sistema. Porque canto maior é a porcentaxe de usuarios que empregan unha única plataforma de streaming máis dependente é todo o ecosistema da mesma. Non ignoro que para os músicos Spotify ofrece algo máis ca a simple retribución por escoita; é tamén un escaparate, a porta ao máis importante: o público. Se non está alí, non existe para a meirande parte dos consumidores. O descoñecemento non enche salas nin vende merchandising (as principais fontes de ingresos dos artistas a día de hoxe, non exentas de problemas e que tamén, ao meu ver, xeran inercias negativas que se poderían analizar outro día).
Ben, pecho esta longuísima exposición cun caso práctico. A raíz de toda a polémica cos investimentos en empresas armamentísticas de Daniel Ek, houbo moitos artistas que deixaron Spotify. Entre eles: os King Gizzard & The Lizard Wizard. A banda australiana ten xa un estatus que lles permite facer isto sen tanto medo ás posibles consecuencias, mais non deixa de ser unha xogada arriscada. Ou de parecelo. Con motivo da súa marcha decidiron poñer toda a súa discografía de balde en Bandcamp mediante a fórmula name your price, que equivale a que cada un pode pagar o que considere oportuno: dende cero ata o infinito. Descarguei a maioría dos discos sen lles deixar cartos, mais, en agradecemento polo xesto, fixen un par de doazóns nos que máis me gustan (o Nonagon Infinity, o Petrodragonic, etc.) para poder telos tamén accesibles en remoto no streaming da propia Bandcamp (outra empresa que estaba moi ben ata que chegou Epic Games e desfixo moito do bo que había impulsada polo leviatán capitalista da maximización dos putos beneficios). O caso é que, en total, aportei como cinco ou seis euros. O equivalente a ducias de miles de escoitas que nunca lles tería dado en Spotify. No económico, no que a min respecta, saíron gañando moito máis ca se me tivesen escoitando os seus temas 24/7 na plataforma (que lles inventa copias creadas con IA para suplilos).
É un exemplo calquera, pero moitos dos selos independentes que editan artistas emerxentes (o aquí sempre eloxiado Humo Internacional, por exemplo) adoitan empregar esta fórmula. Que sentido ten limitar o acceso ás cancións detrás dun muro de pago cando en internet isto é pouco menos ca intentar poñer unha cancela no medio do océano? Existen alternativas ao imperio do streaming (todo o falado sobre a música é extrapolable, con máis urxencia se cabe, ao mundo das plataformas de series e cine). A pirataría e boa e mesmo necesaria (en mundos coma o do videoxogo é o que impide que unha enormísima cantidade de obras directamente se perdan). Cada un de nós, claro está, é libre de actuar como queira e bastantes problemas temos xa no noso día a día como para ter que camiñar sempre pola senda da exemplaridade; mais… non sobra ás veces pensalo, mostrar interese polo que nos rodea e, se nos presta, facer por cambialo.
O peche da porta que abriu a Xanela
As últimas semanas de 2025 trouxéronnos tamén unha noticia bastante triste no que as newsletters se refire. Gárgola Digital, espazo aquí miles de veces mentado e que, a dicir verdade, impulsou a creación da Xanela nun intento de emulala pero molando varias ordes de magnitude menos, pechou, despois de varios amagos da boa de Ainhoa Marzol con facelo. Non podo dicir que me pillara por sorpresa ese derradeiro post de despedida, mais sentín un pequechiño baleiro porque foi durante anos unha publicación que conseguiu algo dificilísimo nestes tempos: manter a autenticidade. Fose coas aportacións de Ainhoa ou logo cos textos dos convidados (aquí tamén fusilados), o certo é que cada lectura ofrecía unha mirada única ao abraiante mundo que é internet: un microcosmos no que (case) todos estamos presentes, pero en realidades diferentes e interconectadas.
Pareceume curioso que xusto para o peche escollese completar o texto con imaxes de Sans soleil, o documental de culto de Chris Marker que, casualidades de vida, xusto recuperaran uns poucos días antes en Numax nun ciclo retrospectiva ao que me cadrou poder asistir e ver así o filme por primeira vez. Hai un fío só perceptible para min e que seguramente Ainhoa ignore que me vencella en certo modo emocionalmente co que ela escribía e, vendo os comentarios que lle deixou a xente, penso que non son o único que se sentiu un pouco orfo co peche de Gárgola.
Por sorte, aínda que siga a ter dificultade para pechar etapas, axiña se abren outras novas e, na enésima explosión e arribada de novas voces a Substack (unha plataforma con xente horrible ao mando e da que me gustaría marchar como o fixen de Spotify, se non fose pola preguiza que me vence cada vez que penso no proceso de migrar a Ghost), apareceu por aquí xente interesante e con ben máis cousas que contar ca min. En concreto, os autores dos números 1 da Xanela en 2023 e en 2024: é dicir, Grande Amore e Charli XCX. Coincidencia no tempo, os dous (Nuno e Charli) tiveron unha ráfaga de actividade alá polo mes de novembro na plataforma e os dous asinaron varios post que me gustaron moito e, sen querer eu ser mitómano, reafírmome en que son dúas persoas ás que cómpre escoitar (neste caso ler).
Ten pinta de que, coa estrea case á vez de The Moment e de Wuthering Heights, imos retornar a momentos de saturación informativa coas cousas que fai Charli (desta volta no cinematográfico), pero o texto que escribiu a conta do que significa ser unha estrela do pop a día de hoxe encántame. É unha tipa listísima, plenamente consciente da situación na que está e do que implica, e capaz de analizala, ironizar con ela, tomar distancia e rirse de si mesma ao tempo que xoga a finxir que non. Tamén estoutra publicación arredor do que significa(ba) molar é de lectura agradecida. Son moitísimos anos —atopei o outro día un texto dela na Pitchfork de 2011 falando da súa emerxencia como estrela— formando parte da industria, en mil e unha posicións e tomando constancia das engranaxes que moven o tinglado. Lástima de que non se prodigue máis en formato escrito.
Por outra banda, Nuno na súa newsletter confírmase para min como a persoa con maior capacidade para o humor involuntario (e voluntario) que coñecín nesta vida. Gústame que escriba de forma tan natural e o seu post analizando todo o que foi para o grupo este 2025 é un tesouro. Tamén reflexiona sobre a fama e o ritmo de vida de ser unha rockstar, pero en vez de vacacións en Capri e festas en Los Angeles coma Charli aquí son viaxes en furgoneta pola España vaciada ás tantas de madrugada para chegar a bolos, kebabs para cear e concertos decadentes. Contado dunha maneira xenial, divertida e nada turras (a diferenza doutra newsletter coa que comparte, por exemplo, idioma). Tamén me pareceu bonito, por especialmente sentido, o post que lle dedicou tanto a Robe coma a Jorge Martínez (si, o de Ilegales) cando os dous finaron con apenas vintecatro horas de diferenza.
Agradezo bastante que os músicos que me gustan (podería meter aquí a Owen Williams, de The Tubs, ou a Dana Margolin, antes en Porridge Radio; por citar algúns máis, aínda que non teña con eles conexións tan profundas) compartan os seus pensamentos e mundos interiores. Non todos teñen tanto talento coma Nuno ou Charli para expresalos, supoño, pero nun ecosistema musical e mediático nos que todo son mensaxes promocionais, entrevistas prefabricadas e crónicas baleiras (aos que eu contribúo cando asino cousiñas por aí, non o vou negar) desfruto cando atopo o mínimo resquicio de autenticidade nun texto sobre músicos ou sobre música. Dixen mil e unha veces ao longa da lista de 2025 da Xanela que o fío que ataba todo era a paixón e, de momento, reafírmome en que nestes tempos de homoxeneidade cultural, cinismo e desapego segue a ser algo revolucionario.
Relacionado co anterior: o post de Ramón (que raro se me fai chamarlle así e non El Plasu, coma no Discord de Hipersónica) sobre o pasamento de Robe tamén é fantástico e emocional, un dos mellores obituarios que lin nunca.
Goles, secuestros e lesións
Mencionei en numerosas ocasións anteriores que me gusta bastante o podcast (a newsletter tamén, pero algo menos) de Brazalete Negro, unha colaboración entre a revista Panenka e Radio Primavera Sound para dar vida ao que se definiu nun comezo coma un true crime de fútbol e que ten mutado nun espazo de variedades e análises en profundidade de moitos aspectos turbios (e algún positivo) do deporte rei (non hai monarquía boa). Estiven un tanto desconectado en meses recentes, pero a verdade é que esta última tempada está a ser excelente.
O que máis me gustou destes últimos capítulos foi, sen dúbida, o que dedicaron á historia do cadro Gol, que o pintor surrealista (e personaxe controvertido que coido que queda ben retratado no programa) Salvador Dalí pintou para a Unió Esportiva Sant Andreu, un clube de barrio de Barcelona bastante popular dentro da escena do infrafútbol moderno. O resumo é que, nunha época —finais dos anos 70— na que o equipo estaba á beira da bancarrota, un directivo, tirando de contactos, convenceu a Dalí para que lles pintase un cadro que poder subastar para conseguir diñeiro, ao que el accedeu polo seu interese persoal en se reconciliar coas elites catalanistas en plena Transición. Por unha serie de historias, ese cadro está desaparecido na actualidade e ninguén sabe quen o pode ter. Ou si. Unha historia chulísima, a verdade, que paga a pena escoitar.
Pero non foi o único Brazalete Negro que me prestou especialmente. Tamén as entrevistas gravadas con Pablo Alfaro (exfutbolista e médico) e Erik Lamela (integrante do corpo técnico do Sevilla e internacional coa selección arxentina ata hai nada) a conta da cuestión das infiltracións e os métodos para lidar coa dor no deporte profesional me pareceron interesantísimas. Persoas novas con problemas de mobilidade que arrastrarán de por vida, presión psicolóxica, corpos que din basta… o deporte de elite, en todas as súas disciplinas, implica levar ao extremo o rendemento de persoas que ás veces terminan facendo crac. Física ou mentalmente. É moi instrutivo aprender disto con testemuñas de primeira man e tanto Alfaro coma Lamela comunican moi ben para o que é habitual.
Para alén disto, está a ser unha tempada excelente para o podcast, que inclúe un capítulo sobre o secuestro por parte de ETA dun dos directivos do Athletic Club de Bilbao nalgún dos anos máis complicados deste conflito no País Vasco, o caso dun xornalista deportivo hispanofrancés que leva meses encarcerado na Alxeria despois de viaxar para facer unha reportaxe sobre un equipo dunha zona cun movemento secesionista activo ou un programa sobre as afeccionadas femininas na Italia fascista e os problemas que atoparon para poder vivir a paixón polo fútbol naquel país.
Ponme un pouco triste que estes contidos, que coido que poderían ter algo máis de repercusión de teren algo de espazo en medios de difusión máis masivos, estean relegados a un podcast que, malia ir bastante ben en cifras, non deixa de ser un contido de nicho que consumimos catro gatos. Pero insisto en que merecen moito a pena ata para xente que se sente cero interpelada (con razón) por un deporte que monopoliza por completo a atención dos medios.
Por certo: xa que hoxe estou propenso a recomendar outras newsletters que non son esta aproveito para traer unha que nunca mencionara e que penso que ben o merece: Cuadernos del Ventoux, editada por Andrés P. Mohorte (que vos pode soar por ser tamén redactor en Hipersónica). Publica esencialmente durante a tempada ciclista, pero non é un simple seguimento da actualidade en forma de resultados e clasificacións, senón que adoita haber historias algo detalladas, análises interesantes e, agora tamén, crónicas de rutas e viaxes bicicleta mediante coma esta tan chula pola serra de Cuenca. Fotos e textos son dunha calidade inmensa.
Cine, memoria e promoción
Vou xa concluíndo esta toma de contacto coa Xanela despois das listas de final de ano cun par de comentarios breves dun par de cousiñas que puiden ver nestas semanas. Fun a Madrid (si, foi duro, pero de todo se sae) presentar Mar de fóra (penso que falei nalgún momento do documental aquí, pero non estou cen por cen seguro) a comezos de decembro no Festival de Cine pola Memoria Democrática (Fescimed), onde competimos na sección oficial. Non gañamos (e penso que non pintabamos moito alí no medio), pero foi unha experiencia chula a de poder presentar diante da xente o traballo que fundamentalmente fixeron Ángel, Érika e Miriam (coordinados por Antonio e comigo un pouco aportando o que podía durante a viaxe) e que, por certo (isto si me fai moitísima ilusión), foi merecedor do primeiro premio nuha das categorías do festival de cine Fiorenzo Serra que se organiza cada ano en Sardeña.
Despois deste breve spam, o que quería dicir é que aproveitei a visita exprés á vila e corte para visitar o Museo Reina Sofía e ver a exposición de Maruja Mallo que teñen alí estes meses, á que lle tiña botado o ollo. Gustoume moito. Pareceume unha persoeira súper interesante, unha rara avis do panorama artístico e cultural español e mesmo mundial. Polo feito de ser muller e polo significado da súa obra, chea de elementos científicos, mensaxes políticas, irreverencia… gustoume especialmente (atención, obviedade) a serie de cadros relacionados coa Guerra Civil e coa visión de Galicia da autora. Figuras hieráticas, mar, terra e pobo. Non me atrevo a dicir que sexan os de maior valor pictórico porque carezo de coñecementos, pero si penso que son unha parte da historia da nosa arte pouco contada para a consideración que ao meu ver merece. Por certo, outro plus: é unha exposición manexable en canto a tamaño. Pode verse, indo con moitísima calma, en hora e media; cousa que polo menos eu agradezco.
Tamén fun ver, hai escasos días (este sábado, concretamente), Hamnet á Numax. Deixeime arrastrar un pouco sen ter moita ansia por vela porque ía xente coñecida e saín máis ca satisfeito. Non lera a novela de Maggie O'Farrell, así que cheguei completamente a cegas e… sorprendeume para ben. Estiven co morro torcido os primeiros minutos da película porque me deu a sensación (que logo me corroboraron terceiras persoas) de que estaba narrado ás présas e sen afondar todo o que se podería nuns temas que me estaban a interesar, mais cando a historia despega (ollo, é un dramote, non recomendo ir en días especialmente sensibles —cousa que fixen—) funciona todo moi ben.
Intento, por se non se nota, dicir o mínimo posible do argumento para que cada un de vós vaia pola súa conta e risco sen estardes condicionados por min. Sen cambiarme a vida e discrepando de certas decisións do filme (a banda sonora de Max Richter críspame un pouco), gustoume bastante e creo que é a “típica” película que sae xenial parada nunha tempada de premios como a presente. A min, no particular, pareceume agudísima a disección que se fai do dó na película. Como enfrontamos as nosas pantasmas, a perda e a falta dos nosos seres queridos. Hai un momento na que a protagonista lle di a Paul Mescal (que ata para facer de certo escritor de hai centos de anos leva ariño de fuckboy) que hai un lugar da mente del ao que nunca é capaz de chegar, un compartimento illado e hermético, descoñecido para os demais. A forma na que expurgamos os nosos males, como procesamos o que nos fai dano e o podemos convertir nun motor creador… atopei moitísima profundidade psicolóxica nos planos e nos diálogos, conectei un montón e alegreime de ter ido malia as reticencias previas que tiña. O malo: sinto que tería desfrutado o triple o libro antes ca a película, precisamente por poderme meter máis a fondo en todos estes temas que trata.
Por certo, e xa remato: non cheguei a facer aquí comentario algún sobre Sirat, pero estou a nada de morrer asfixiado coa cantidade insoportable de propaganda que estamos a ter que tragar estas semanas e meses. Sen importar a miña opinión sobre a película (que me parece mala e da que podería comentar unha chea de cousas que me horripilan dela, teña máis ou menos razón), paréceme desmesurada a promoción acrítica que se lle está a facer en medios (entendo que de xeito pagado ou intereses mediante) e o feito de que Oliver Laxe, outrora tan empeñado en se proxectar como voz discordante, líder dunha vaga de cineastas experimentais e rompedores e referente político-filosófico-cultural, estea a se deixar ver ata co demo se fai falta só por rascar axudas institucionais, notoriedade ou proxección ponme completamente do fígado. Creo firmemente que hai outra forma de facer as cousas e, sendo todas lícitas, certas accións invalidan certos discursos.
A canción da semana
Levo cavilando semanas en traer esta canción e sufrindo porque non podía escribir esta sección. Ata tal punto de que me perdeu un pouco a gracia e sinto que está desfasada a pulsión que me fixo destacala, pero é un detalliño menor isto último. O caso é que o pasado 14 de decembro tivemos en Compostela unha manifestación multitudinaria na que miles de persoas (calculémoslle que entre vinte e vintecinco mil) saíron as rúas para protestar contra a posible implantación da pasteira que a multinacional portuguesa Altri proxecta en Palas de Rei. É un tema sobradamente coñecido que aquí non quero desenvolver e, se ben si me parece significativo que se xunte tanta xente por esta causa (unha mágoa non ter escollido outros sitios máis propicios para a atención mediática de varias cabeceiras galegas coma, por exemplo, a praza de Colón ou o templo de Debod), non ten (demasiado) a ver co que quero contar.
O caso é que, antes (ou despois, xa non me lembro, vai mes e medio alá) de ler o manifesto cos puntos da protesta houbo varias actuacións musicais dende o estrado, algo que vén ser bastante habitual ultimamente. Música tradicional, Xurxo Souto facendo exactamente o mesmo que en todas as manis, etc. Pero desta volta apareceu Sés sobre o escenario para interpetar unha canción. Cal podía ser? Pois a resposta é bastante obvia.
‘Tempestades de sal’ é posiblemente o máis preto que vai estar María Xosé Silvar de ter un hit. Tan preto que ata a interpretaron nunha gala da última edición de Operación Triunfo. Confeso que a min a parte de ska enfróntame cos meus peores demos internos, que detestan abertamente este tipo de cousas (malia que aos Candelabro llo perdoe en ‘Pecado’). É por iso que peguei un vídeo cunha actuación en acústico, porque así é como a quero presentar. E porque así foi como se cantou por parte dunha abarrotada Praza do Obradoiro durante a manifestación.
Foi realmente emocionante estar rodeado de milleiros de persoas coreando a capella unha letra preciosa, de resistencia —ás veces manida, non por iso falsa— contra poderes fácticos que, tristemente, non obedecen aos desexos das maiorías.
Mais aínda seguimos aquí
A aturar tempestades de sal
Resistindo a violencia de mans
Desas serpes e cans que nos queren calar
Compañeiras nos soños do Edén
Unha illa no medio do mar
Que iluminan o loito máis negro
Que esquece o desterro e o medo a loitar
Nesas mesmas semanas, só uns días antes, Sés dera unha entrevista a Praza Pública na que, entre outros moitos temas, presentaba o seu novo disco e abría unha pequena polémica de escaso percorrido (porque xa morreu o conto nestas semanas) debido á súa opinión sobre o estado da música en galego, que eu —sen agardar dicir isto— comparto. Vai un breve resumo, se vos interesa o tema clicade na ligazón.
Como valoras o momento actual da música en galego, sobre todo poñéndoo en relación coa situación de hai uns anos, con artistas que están a ter un éxito enorme...
A música en galego é música, a min os localismos non me interesan, non me parece que sexan interesantes en ningún aspecto, e menos en 2025 co nivel de globalización e de homoxeneización cultural a nivel global que existe. A música en galego está gobernada polo mesmo que está gobernada toda a música no planeta, que é a industria musical. Aquí vivimos hai dúas ou tres décadas a primeira explosión da world music. Nese momento saíron gaiteiros de debaixo das pedras, escoitábase en todas partes a Carlos Núñez, a Luar na Lubre, a Budiño, a Cristina Pato, a Susana Seivane... Existía un circuíto de explotación desta música a nivel europeo ou mundial. Agora, impulsada pola industria, chegou unha segunda grande onda de world music, que se diferencia da primeira en varias cuestións: en vez de centrarse na instrumentación tradicional -a gaita-, céntrase na voz, e mestura as músicas de raíz coa electrónica. Aí temos a Rosalía, Rodrigo Cuevas, Fillas de Casandra, Tanxugueiras... Todos no ronsel de Rosalía. (…)
Alégrome moitísimo desta explosión. E alégrome moitísimo de que isto axudase a poñer en valor a música tradicional. Pero non hai unha relación real cun 'bo momento' da cultura galega. E moito menos hai unha relación real coa lingua galega, sobre todo nun momento no que, por primeira vez na historia, se fala máis castelán que galego.
É unha contradicción que estea a soar máis música en galego no momento en que peor está a lingua?
Non é unha contradición. Pero sabes por que non é unha contradición? As músicas tradicionais non son desvinculábeis do código vehicular. Ninguén vai cantar muiñeiras en alemán nin bulerías en polaco. A utilización do código vehicular na música tradicional é algo inherente. Non é unha elección lingüística, ninguén fai unha elección lingüística cando canta muiñeiras en galego; si a fai canto canta hip-hop ou rock and roll. Si fixeron unha elección Dios ke te crew, Os Diplomáticos ou Terbutalina.
É absurdo dicir que a mocidade está elixindo cantar en galego, non o está elixindo. E se quitas o éxito deste electrotrad que está copando os escenarios, a escena da música en galego non é máis rica do que era hai dez anos. É un pouco como o uso que se facía do latín na misa no século XX, cando o latín xa non se falaba. O uso ritual é moi habitual cando falamos das linguas mortas.
Ao meu ver, coido que a escena cultural en Galicia está a vivir un “mal” momento dende o prisma co que eu ollo a realidade. Hai moitas cuestións de fondo nas que me levaría un montón de tempo entrar (a precariedade mesmo dentro do éxito, a total dependencia das administracións públicas, a obrigación de xirar de maneira constante para poder vivir, a falta de tempo e recursos para poder compoñer e gravar, a crise que atravesa todo o sector —non só en Galicia, senón a nivel mundial— para facer rendible esta actividade…). Miles e miles de cuestións complexas que se enmascaran en moitos casos polo relativo suceso duns poucos grupos (algúns calcomanías doutros), e á vez tamén presos dun ecosistema pechado e seguro, proteccionista.
Deixada esta cuestión aparte (da que se podería falar nun post menos disperso e de temática máis homoxénea e coherente), queda a despedida. De ‘Tempestades de sal’ gústame especialmente unha frase: “Falta a identidade que axuda a vivir”. Non somos nada sen un lugar no mundo. E nunca é doado dar con el nin defendelo.
Só se calma o ruído da raiba
Coa forza que queima na gorxa ao berrar:
Queremos curar a fendedura
Olvidar a tristura e voltar comezar
(Sei que é un pouco incoherente despotricar contra Spotify e agora poñervos a ligazón á lista da Xanela alí. Máis aínda cando só entro para actualizala e compartila con vós, pero precisamente sei que é a aplicación que utiliza a maioría de xente e trátase de facilitar as cousas. Hai copias desta playlist en todos os servizos de streaming habidos e por haber, así que se a queredes pedide sen problema)
Pero bueno, Javi. Gora Xanela askatuta!